بایگانی برچسب‌ها : مزاج و مزاج_شناسی

مزاج و مزاج_شناسی

مزاج و مزاج_شناسی

تعریف مزاج

مزاج به تعبیری کیفیت، حالت یا خصوصیات فعلی انسان استمزاج شناسی از علوم بنیادین در طب سنتی، اسلامی است. مزاج جنبه های مختلف زندگی را تحت تاثیر قرار میدهد، مانند اخلاق، طرز تفکر، سلامتی و

مزاج

مقدمه

مزاج میتواند معتدل یا نامعتدل باشد.

مزاج ترکیبی از غلبه ی حالت های کلی (سردی یاگرمی) و (تری یا خشکی) به وجود می آید.

انواع مزاج ترکیبی

  • گرمی + خشکی
  • سردی + خشگی
  • گرمی + تری
  • سردی + تری
  • سودا

نکته: حالت ها میتوانند باالقوه (مثل سردی خیار) یا باالفعل (مثل سردی یخ) باشند.

مزاج همچنین میتواند معتدل باشد که بهترین حالت است.

بیشترین عوامل بیماری ها در اثر خشکی است. چرا که خشکی موجب انسداد و گرفتگی میشود. و انسداد زمینه به وجود آوردن توده ها را فراهم میکند. به طور کلی علت بسیاری از مرگ ها گرفتگی هاست.

دموی

فرق طبع و مزاج

طبع یا مزاج اصلی شاکله ی اصلی بدن شخص میباشد. ساختمانی که به تعبیری، با آن بدنیا امده است. به گفته ی بعضی اساتید طبع قابل تغییر است اما به سختی تغییر میکند.

مزاج فرعی (که به آن مزاج گفته میشود)، مزاج فعلی شخص است و متغیر است. امکان دارد شخص امروز چیزی بخورد و فردا مزاج آن تغییر کن.

نشانه های کلی مزاج

مواردی که با توجه به آن ها می توان در مورد وضعیت کلی مزاج ذاتی (جبلی، اصلی، مادرزادی)بدن قضاوت کرد، عبارتند از:

  1. ملمس (لمس)
  2. گوشت و چربی (هیکل)
  3. مو
  4. رنگ بدن
  5. خواب و بیداری
  6. چگونگی افعال صادر شده از بدن
  7. کیفیت مواد دفعی بدن
  8. حالات نفسانی
  9. بزرگی و کوچکی اعضا
  10. چگونگی تاثیر پذیری از کیفیات چهارگانه

باید توجه داشت که بسیاری از نشانه هایی که گفته می شود، علایم طبیعی و ذاتی افراد است و تا زمانی که موجب اختلال درعملکرد شخص نشوند بیماری محسوب نمی گردند.

۱) ملمس

کیفیتی که طبیب هنگام لمس بدن شخص معاینه شونده حس می کند. این نشانه یکی از مهمترین ابزار تشخیصِ میزان گرمی و سردی و همچنین رطوبت و خشکی بدن است. احساس نرمی هنگام لمس ، دلیل بر رطوبت، احساس سفتی دلیل بر خشکی مزاج، احساس حرارت هنگام لمس ، نشان ۀ گرمی و احساس سرما دلیل سردی مزاج است. برای تشخیص صحیح از طریق ملمس، پزشک و بیمار باید شرایط خاصی داشته باشند.

شرایط لمس شونده و لمس کننده

شخص به هنگام لمس یا به فاصله کمی از آن ، نباید در معرض حرارت، سرما، فعالیت یا هیجان شدید باشد بلکه باید شرایط جسمی و روحی و پوشش طبیعی داشته باشد.

۲هیکل

اندازه کلی بدن می باشد. هیکل ها دو نوعند:

الف: هیکل های مینیاتوری یا لاغر که شامل مزاج های « سرد و خشک » و « گرم و خشک » می باشند ؛ زیرا خشکی مانع رشد می شود.

ب: هیکل های درشت و حجم دار که بعضی با غلبۀ چربی بر بدن همراه هستند که این ها معمولاً دارای مزاج سرد و تر هستند، و برخی عضلانی می باشند که این افراد معمولاً دارای مزاج گرم و تر هستند زیرا از شرایط لازم برای رشد، رطوبت و حرارت است و فردی که مزاج گرم و تر دارد درشت هیکل می شود. به عبارت دیگر، می توان گفت که زیادیِ گوشت و چربی، دلالت بر رطوبت و کمیِ آن ها دلالت بر یبوست و خشکی می کند.

۳مو

سرعت رشد مو نشانۀ گرمی و خشکی مزاج است و اگر این سرعت خیلی زیاد باشد نشانۀ توأم بودن حرارت و خشکی است . زیادیِ مو بر حرارت دلالت می کند و توأم بودن رطوبت و سردی باعث کاهش سرعت رشد مو و تُنکی و نازکی آن می شود.

به طور کلی : زیادی، ضخامت، مجعد بودن و سیاهی مو بر گرمی و خشکی مزاج دلالت دارد و بر عکس آن ها (کمی، نازکی، صافی و سفیدی مو) بر سردی و تری مزاج دلالت می کند.

۴رنگ بدن

رنگ بدن علامت بسیار خوبی برای تشخیص مزاج است به شرطی که دقت کافی در تشخیص رنگ ها مبذول شود.

رنگ سفید (شبیه به رنگ مهتاب) نشانۀ غلبۀ بلغم است.

رنگ سرخ دلیل غلبۀ دم یا گرمی مزاج است.

رنگ زرد (رنگ آفتابی) نشانۀ غلبۀ صفرا یا گرمی مزاج و یا کم خونی می باشد.

رنگ تیره یا کمودت چهره نشانۀ غلبۀ سودا و یا کم خونی میباشد.

رنگ سرخ و سفید در فرد معتدل دیده می شود.

باید توجه داشت که رنگ بدن ، حالت مطلق ندارد و تحت تأثیر عوامل محیطی و مواردی مثل بیماری اعضای مختلف بدن تغییر می کند

۵) خواب و بیداری

اعتدال در خواب و بیداری نشانه اعتدال مزاج خصوصا اعتدال در مغز است . رطوبت و برودت به خواب بیشتری نیاز دارند . خشکی و حرارت موجب« تر » باعث پرخوابی می شود. به همین علت افر اد با مزاج بیداری (کم خوابی) است.

نکته: در حالت مزاج عارضی (سوء مزاج )، صفراوی ها بیشترین مشکلات خواب را دارند؛ هم دیر خوابشان می برد و هم زود از خواب می پرند.سوداhttp://aramisgroup.ir/%d9%84%db%8c%d9%be%d9%88%d9%85%d8%a7%d8%b3%d8%a7%da%98-%d8%af%d8%b3%d8%aa%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%84%d8%a7%d8%ba%d8%b1%db%8c-maxlipo-lpg/وی ها نیز در درجۀ بعد دچار مشکل خواب هستند. این گونه افراد، در خواب رفتن مشکل دارند و معمولاً خوابشان سبک می باشد. در اشخاص کم خواب مثل افراد صفراوی و سوداوی، بسته به شرایط میتوان از مرطّبات مانند کاهو، دوغ بی چربی، آب انار، آب لیمو شیرین، ماء الشعیر و خاکشیر استفاده کرد.

۶چگونگی افعال صادر شده از بدن

صحیح و کامل بودن افعال دلیل بر کمال صحت بدن است و ایجاد مرض، مستلزم غیر طبیعی بودن افعال است . افزایش سرعت افعال، نشانۀ حرارت مزاج است. به عنوان مثال سرعت رشد بدن و سرعت رویش مو و دندان دلیل حرارت هستند و همچنین توأم بودن افعال با اضطرا ب و تشویش نیز بر حرارت مزاج دلالت می کنند ولی بر عکس، هرگاه ضعف و سستی و کندی در افعال دیده شود نشانۀ سردی مزاج است.

۷کیفیت مواد دفعی از بدن

اجابت مزاج طبیعی آن است که به ازای هر بار مصرف غذا، یک بار دفع انجام شود .حرارت و خشکی موجب کاهش اجابت مزاج می شوند بنابراین معمولا در افراد صفراوی یبوست دیده می شود. گرمی مزاج و غلبه صفرا باعث می شود مواد دفعی شامل ادرار، مدفوع، منی و عرق، دارای بوی تند و پر رنگ باشند و عکس این نشانه ها بر سردیِ مزاج دلالت دارد.

۸حالات نفسانی

قدرت و بلندی صدا، سرعت و پیوستگی کلام، زود عصبانی شدن و سرعت حرکت، نشانۀ حرارت مزاج هستند . افراد گرم و خشک که حرارت زیادی دارند، معمولاً تندخو بوده و زود عصبانی می شوند . این افراد، بیقرار، تند و تیز، پر کار و فعال هستند و نیز حافظۀ خوبی داشته و از قدرت تجزیه و تحلیل بالایی برخوردارند. صاحبان مزاج سرد و خشک ، در اوج ثبات بوده و کارها را به آرامی و بدون عجله انجام می دهند . این افراد معمولا درون گرا بوده و کمتر با دیگران می جوشند و مستعد افسردگی هستند . اشخاص سرد و تر ، حافظۀ خوبی ندارند ؛ خواب آلود، صبور و خونسرد هستند . افراد گرم و تر ، شجاع، جسور و خونگرم هستند و به خوبی با دیگران ارتباط بر قرار می کنند.

بلغم

۹بزرگی و کوچکی اعضاء

بزرگ و وسیع بودن قفسۀ سینه، مشخص بودن عروق، عظیم بودن نبض، بزرگی دست و پا و مشخص بودن کامل مفاصل، دلالت بر حرارت می کنند و علائم معکوس، نشانه برودت (سردی)مزاج است.

۱۰) چگونگی تأثیرپذیری از کیفیات چه ارگانه

سرعت تأثیرپذیری از هرکدام از کیفیت های چهارگانه یعنی حرارت (گرمی)، برودت (سردی)، رطوبت (تری) و یبوست (خشکی) دلیل بر غلبۀ همان کیفیت است . به عنوان مثال اگر بدن نسبت به گرما سریعاً دچار انفعال شود، نشانۀ گرمی مزاج می باشد. آنچه تاکنون گفته شد نشانه های مزاج اصلی بود که همگی در شخصی که به طور ذاتی صاحب آن مزاج باشد طبیعی است . اگر به هر علتِ درونی یا بیرونی، مزاج دچار تغییر شود، علائمی در شخص ایجاد می گردد که نشانه های مزاج عارضی است. اگر این وضعیت به طول انجامد و درمان صورت نپذیرد، سوء مزاج رخ خواهد داد.

فرق میان مزاج اصلی و عارضی آن است که شخص در مزاج اصلی به چیزهایی مانند مزاج خود تمایل دارد؛ اما در مزاج عارضی، تمایلات بیمار بر خلاف مزاج می باشد، مگر آنکه به علت مزمن شدن بیماری، مزاج عارضی همچون مزاج اصلی شود (مستحکم شود). پس لازم است پس از شناخت صحیح مزاج، بیمار در زمان بیماری از غذاهایی که تمایل زیاد به خوردن آن ها پیدا می کند و بر خلاف مزاج اصلی اوست پرهیز نماید.

انواع مزاج ها

همانطور که دیده شد فرد گرم مزاج علائم گرم مزاجی را دارد یعنی افعال و حرکات او از کیفیت گرمی ناشی می شود. مثلا پر تحرک است، با نشاط است، فعال است، پر انرژی است، چالاک و سریع است، فعالیت زیاد دارد .اما فرد سرد مزاج علائم سردی از او صادر میشود . سردی سکون می آورد، خمودی می آورد، سستی می آورد ؛ این افراد، کم انرژی، کند و بیحال هستند. برای انجام کارها مرتباً باید آنها را حمایت کرد و باید به آنها انرژی داد.

  • دم

مرکز دم قلب است.

افراد دموی (گرم و تر) چون عنصر هوایی در آنها غالب است خصوصیات رکن مربوط به خود (هوا)را دارند . دیر عصبانی می شوند و دیر هم آر ام می شوند . افرادی شجاع ه ستند، خوش مشرب و اجتماعی هستند . با همه کس دوست می شوند و اهل بگو و بخند هستند . افرادی شاد و فعال، بلند پرواز، خوش اخلاق و خوش رو ، شجاع ، صبور و سخاوتمند هستند ، میل و توان جنسی بالا دارند ؛ یعنی هم در عشق و عاشقی سرآمد هستند و هم توان و قوه جنسی بالایی دارند.

  • صفرا

مرکز صفرا کبد است. کبد بزرگترین غده ی بدن است. تنها غده ایست که اگر مقداری از آن بریده شود میتواند دوباره رشد کند. کبد صفرا تولید میکند. صفرای اضافه در کیسه صفرا جمع میشود. اگر کبد دچار اختلال شود، سرد شود،  رسوب میدهد و باعث میشود چربی ها در کبد رسوب کند که در نتیجه مجاری گرفته میشود.

افراد صفراوی (گرم و خشک) عنصر آتش در آنها غلبه دارد و خصوصیات آتش از آنها بروز می کند مثلا زود عصبانی می شوند و زود هم آرام میگیرند و بعضا بد خلق هستند . افراد صفراوی افرادی تند وتیز و بی قرار هستند و همانطور که آتش یکدفعه زبانه می کشد و زود فروکش می کند، این افراد هم دارای یک خصوصیت در تمام افعال خود هستند و آن : تصمیم آنی و به اوج رساندن کار ها و یک دفعه رها کردن و ترک آن کارها است. این خصوصیت به علت گرمی بالا(گرمی و خشکی) می باشد. افراد دموی، گرمی کمتری نسبت به صفراوی ها دارند .طبع صفراوی ها گرم و خشک و آتشین و طبع دموی ها گرم و تر است. به علت وجود همین تری در طبع دموی ها، گرمای آنها به نسبت از صفراوی ها کمتر است.

افراد صفراوی به علت گرمای زیاد ، نا آرام و مضطرب هستند و افعال خود را با طمأنینه و وقار انجام نمی دهند علت این امر آن است که گرما باعث تشویش و عدم سکون و اضطراب می شود.این افراد یک کار را با جدیت شروع کرده و بر روی آن پافشاری می کنند اما یک دفعه آن را رها می کنند؛ گاهی پر جر أت وگاهی آرام هستند؛ حاضر جواب و با هوش، سریع و چالاک و پر انرژی هستند؛ گاهی با اراده و گاهی سست می شوند.

  • بلغم

مزاج بلغم زمانی ایجاد می شود که آب زیادی در بدن جمع شده باشد در این حالت می گویند مزاج بلغمی شده است. اما بلغمی شدن یعنی چه؟ یعنی مرکز تولید بلغم دچار اختلال شده است. مرکز بلغم معده است.

حدیث از پیامبر (ص) این گونه نقل میکند: المعده بیت کل داء و الحمیه راس کل دواء فاعط نفسک ما عودتها. معده خانه ی هر دردی و پرهیز، پایه ی هر درمانی است، پس چیزی بخور که با تو سازگار باشد.

افراد بلغمی دارای مزاج سرد و تر هستند و عنصر آبی در آنها غلبه دارد و خصوصیت آب از آنها بروز می کند افراد بلغمی افرادی منزوی و آرام هستند و ضعف حافظه و معمولا حواس پرتی دارند. از لحاظ فعالیت ، افرادی کم انرژی و بی حال، میانه رو و محتاط و ترسو هستند . ترس یکی از مهمترین خصوصیات بلغمی هاست. به علت سردیِ غالب در مغز، افرادی گوشه گیر و افسرده هستند.

اگر سردی غالب شود بیشتر دم از نا امیدی می زنند و خاطرات گذشته را یاد آوری می کنند.گذشته نگر هستند و استعداد افسردگی دارند.افراد بلغمی به علت ترسو بودن استعداد ریسک پذیری ندارند.

اهل سازش هستند و معمولا تحت تاثیر افراد دیگر هستند. منفی بافی و نا امیدی از دیگر خصوصیاتشان است و افرادی بی خیال و خونسرد هستند.

خصوصیات عنصر آبی در این افراد غالب است مثلا با جدیت و تندی در برابر مسئله ای مقاومت نشان می دهند اما اگر طرف مقابل هم جدی شود، کنار می کشند (همانند آب که به مانع برخورد می کند و فورا بر می گردد ) افرادی انعطاف پذیر هستند و براحتی می توان افکار ایشان را تغیر داد (برعکس صفراوی مزاجان و سوداوی مزاجان)

  • سوداوی مزاجان

افراد سوداوی (سرد و خشک) دارای خصوصیات عنصرخاکی هستند و این افراد هم خصوصیات سردی دارند و هم خصوصیات خشکی .افرادی همه سو نگر و منطقی، میانه رو و محتاط هستند؛ همیشه در حال فکرن د و در حالات پیشرفته دارای وسواس و دو دلی هستند. همانند افراد بلغمی توان ریسک ندارند؛ فکر و خیال فراوان دارند و مستعد افسردگی و مالیخولیا هستند.

اگر سردی در مغز و روان این افراد غلبه کند ، ترسو و دچار سو ظن می شوند وتمایل زیادی به تنهایی وگوشه نشینی پیدا می کنند و استعداد نا امیدی دارند.

خصوصیات عنصر خاکی در آنها غالب است؛ مثلا انعطاف پذیر نیستند (بر خلاف بلغمی ها) وکینه می ورزند . همانند خاک (که هر چیزی را در خود پنهان می کند)، خاطرات را درذهن خود نگه می دارند و پس ازسال ها آنها را بازگو می کنند.

افراد گرم و خشک از فصل زمستان خوششان میآید چون مزاج زمستان سرد و تر است و تعدیل کننده مزاج آنهاست. افراد سرد و تر از فصل تابستان خوششان میآید و از فصل زمستان گریزانند چون تا بستان مزاج آنها را تعدیل کرده اما فصل زمستان باعث اوج گیری بیماری های آنها می شود.دیگر مزاجها نیز به همین منوال است.

فصل

مزاج

مضر برای

مفید برای

بهار

گرم و تر

دموی ها

سوداوی ها

تابستان

گرم و خشک

صفراوی ها

بلغمی ها

پاییز

سرد و خشک

سوداوی ها

دموی ها

زمستان

سرد و تر

بلغمی ها

صفراوی ها

به تعادل رساندن مزاج

مزاج هر فرد رو باید با توجه به طبع او به تعادل رساند.

خصوصیات جنسی امزجه

گرمی چون عامل تحرک و قدرت و جنبش است پس به تبع، گرم مزاجان دارای میل جنسی قوی ای هستند .و سرد مزاجان میل جنسی ضعیفی دارند ؛ مثلاً دموی مزاج ان علاوه بر اینکه توان جنسی زیادی دارند یعنی توان جماع بالایی دارند ، میل جنسی (عشق) زیادی هم دارند . افراد صفراوی ، توان جنسی بالایی دارند اما میل جنسی آنها کمتر از دموی ها ست. افراد بلغمی به علت سردی غالب در بدن آنها هم توان جنسی و هم میل جنسی کمی دارند. افراد سوداوی توان جنسی پایین (همانند بلغمی ها) دارند اما میل جنسی بالایی دارند.

افراد بلغمی افرادی عاشق پیشه نیستند و در عشق به اوج نمی رسند اما افراد سوداوی شدیدا عاشق می شوند .بنابراین اگر به دنبال فردی عاشق پیشه میگردید، افراد سوداوی را انتخاب کنید.

* توجه به چند نکته در مورد مزاج شناسی ضروری است

  1. شناخت مزاج جبلی (اصلی) در عین اینکه نیاز به مطالعه دارد و باید ده جنس آن را آموخت، نیاز به مهارت و ممارست و آموزش نزد استاد هم دارد. چون در عین حال که یک علم است یک هنر و یک مهارت است.
  2. امروزه به علت یکدست شدن زندگی ها و غلبۀ زندگی صنعتی، امزجه بهم ریخته است.
  3. مزاج جبلی غیر قابل تغییر است؛ یعنی یک فرد لاغر سوداوی را نمی توان به یک فرد چاق و عضلانی دموی تبدیل کرد. خصوصیات گفته شده در باب مزاج شناسی اگر جبل یِ افراد باشد تقریبا غیر قابل تغییر است و اگر هم بتوان آنرا تغیر داد، بسیار ناچیز خواهد بود.
  4. مسئله خیلی مهمی که باید در باب خصوصیات روحی و روانی مزاج ها به آن توجه کرد، مسئله تهذیب نفس و اثر آن بر مزاج است.خصوصیات روحی گفته شده موقعی واقعا بروز خواهد کرد که فرد تهذیب نفس نکرده باشد و خودش را با همان حالات بر آمده از مزاج عادت داده باشد و در پی اصلاح خویش بر نیامده باشد. اگر کسی بخواهد می تواند با تهذیب نفس و مراقبه خصوصیات منفی مزاجی خود را کنترل کند . فرد صفراوی ذاتا عصبانی است اما اگر روحیۀ دینی قوی داشته باشد، می تواند کظم غیظ کند، و مثلاً فرد سوداوی وسواس دارد، حال اگر این فرد مومن واقعی باشد می تواند براین حالت غلبه کند و وسواس را از وجود خودش حذف کند .خصوصیات روحی و روانی مزاج ها با توجه به بستری که فرد در آن رشد می کند، تغییر می کند و در یک جهت خاص حرکت میکند؛ مثلا فرد سوداوی وسواس دارد اما اگر شریعت مدار باشد وسواس او دراحکام ظاهر می شود واگر مرفه باشد درتمیزی و پوشش، خود را نشان می دهد.
  5. برای شناخت مزاج یک نفر لازم نیست همه این ده جنس در او وجود داشته با شد بلکه اغلبیت مهم است یعنی اینکه هر کدام از این ده جنس گرمی یا سردی در او غلبه داشت مزاج جبلی او همان خواهد بود. مثلاً اگر از ده جنس، هشت جنس در او علامات گرمی را داشت مزاج او گرم خواهد بود. مثلا اگر کسی دارای صورت برافروخته و سرخی بود و عضلات برجسته و ه یکلی درشت داشت و در عین حال فردی شاد و فعال بود می توان حکم به گرم مزاجی او کرد.
  6. گرمی و سردی هم رتبه بندی دارد .برخی گرم مزاجان در اوج گرمی هستند و برخی گرمیشان به اعتدال نزدیک است. مثلاً یک فرد صفراوی ممکن است آنقدر گرم باشد که با کوچکترین عاملی عصبانی شود، یا حرکات سبک سرانه (طیش) در او بسیار مشاهده شود؛ اما فرد صفراویِ دیگری در درجۀ پایین تری از او باشد.
  7. علت اینکه بیشتر گرمی و سردی مطرح شد این است که در طب سنتی ، گرمی و سردی ، فاعلند و تری و خشکی، منفعل؛ یعنی گرمی باعث بوجود آمدن خشکی ، و سردی باعث بوجود آمدن تری می شود و به عبارتی گرمی و سردی، اصلند و تری و خشکی، فرع اند به همین جهت در بحث مزاج شناسی بیشتر خصوصیات افراد از لحاظ سردی وگرمی مزاج مطرح شد و کمتر به افراد ب ا مزاج گرم و تر، گرم و خشک، سرد و تر، و سرد و خشک پرداخته شد.
  8. آنچه که در مورد اخلاقیات امزجه ذکر شد، مطلق نیست بلکه عوامل مختلفی می تواند آن ها را تغییر دهد؛ مثلا تهذیب نفس ، شرایط خانوادگی، تربیت و … . مثلا فرد گرم مزاج، بسیار فعال و زرنگ و پر حرف است و تبعاً باید کم رو نباشد و بتواند بدون رو در بایستی ما فی الضّمیر خود را آشکار کند. اساساً افراد گرم مزاج بی شرم و حیا هستند. حال این افراد ممکن است تحت تربیت خانوادگی خاصی این روحیه شان را از دست بدهند و مثلا پدر خانواده او را تحت فشار زیاد قرار داده باشد یا شرایط اجتماعی به نحوی او را منزوی کرده باشد: مثلاً به علت فقر پدر یا فساد پدر و مادر یا شرایط پست خانوادگی به تدریج به انزوا کشیده شده باشد و این روحیه اش را از دست بدهد و به فردی کم رو و گوشه گیر تبدیل شود.

بلغم چیست؟

مایعاتی که در رگ های لنفاوی جریان دارد و ناشی سوخت و ساز داخلی است و گاهی سر ریز مایعات اضافی بدن معنا می یابد که ممکن است این بلغم در چشم، مغز، کلیه و…باشد.

درمان بلغم

  1. عسل ناشتا که هم بلغم را قطع می کند و هم سودا را کاهش می دهد.
  2. سرمه چشم با پودر سنگ سرمه اصفهان (سنگ آنتی موآن)
  3. مسواک زدن سبب نزول بلغم می شود. (مکارم الاخلاق ص ۴۷)
  4. افطار کردن با آب که موجب قطع بلغم می شود.(کافی ج ۴ ص ۱۵۲ حدیث ۴)
  5. ازدواج کردن سبب از بین رفتن بلغم خواهد شد.(کافی ج ۵ ص ۳۳۶ حدیث ۲)
  6. خوردن عسل، قرائت قرآن با تدبر، جویدن کندر بلغم را ذوب می کند.(کافی ج ۶ ص ۳۳۲ حدیث ۲و۴)
  7. رسول اکرم: داروی بلغم حمام کردن است.
  8. نکته: حمام کردن در صبح ناشتا سبب پاکسازی بلغم می شود و اگر بخواهید غلبه صفرا را از بین ببرید داخل حمام شوید بعد از آنکه خوراکی مختصری خوردید. (وسائل الشیعه)
  9. زیاد شانه کردن موی سر ( در زمان مناسب) بلغم سر، چشم، دهان و… را کاهش می دهد.( وسائل الشیعه ج ۲ ص ۱۲۱ حدیث ۱۶۸۶
  10. چهل مرتبه ریش خود را از زیر و هفت مرتبه از رو شانه کنید که بلغم را از بین می برد.( وسائل ج ۲ ص ۱۲۷ حدیث ۱۶۹۳
  11. رسول اکرم فرمودند: برای بر طرف کردن بلغم و نابودی غلبه صفرا کشمش بخورید.(الفقیه ج ۱ ص ۱۲۶ ح ۲۹۹)

پیامبر اکرم (ص) می فرمایند: ۵ چیز است که فراموشی را از بین می برد و حافظه را زیاد می کند و بلغم را نابود می کند.

  1. مسواک زدن
  2. روزه شرعی نه روزه پزشکی
  3. قرائت قرآن همراه با تدبر و تامل
  4. عسل طبیعی
  5. جویدن کندر. (مکارم الاخلاق ص ۱۶۶)

امیرالمومنین (ع):

جویدن کندر محکم و استوار می کند دندان ها را و پاک می کند بلغم را. (بحار ج ۶۳ ص ۴۴۳ ح ۲)

امیرالمومنین (ع):

عسل طبیعی درمان کننده است به گونه ای که بیماری برگشت پیدا نمی کند و کاهش می دهد بلغم را و قلب را جلا می دهد.( بحار ج ۶۳ ص۲۹۴ ح ۱۸)

امیر المومنین (ع):

زیاد ماهی نخور! زیرا که گوشت بدنت را آب می کند ، نور چشک را کم می کند و زیاده روی در مصرف ماهی بلغم آور است و تنفست غلیظ می شود.

امام علی (ع):

بر شما باد مصرف روغن زیتون زیرا که غلبه صفرا برطرف می شود و بلغم را از بین می برد و عصب را محکم می کند و نیکو می کند اخلاق انسانی را و پاکیزه می کند نفس کشیدنت را.

امام باقر (ع) به یکی از نزدیکان فرمودند: چه شده که مردم از فواید و خواص شکر بازماندند؟

که شکر هفتاد بیماری را درمان می کند که از جمله آن از بین بردن بلغم است.(کافی ج ۶ ص ۳۳۳ ح۴)

امام صادق (ع):

سه چیز راحتی بدن را در پی دارد… به شرطی که گندم یا جو خرد شده خشک باشد، طبخ نشود، همراه با سبوس آن باشد و هر روز صبح ناشتا خورده شود بلغم  اضافی را از بین می برد و جلوگیری می کند از سنگ صفرا و لجن صفراوی .(فروع کافی ج ۶ ص ۳۰۶ ح ۸)

امام صادق (ع):

نمک را به همراه آویشن در ابتدا و انتهای غذا استفاده کنید که درمان کننده بلغم است.(مکارم الاخلاق ص ۱۹۱)

نکته: اگر فشارخون ندارید می توانید به نسبت سه به یک آویشن و نمک را با هم مخلوط کنید که بهترین آویشن، آویشن شیرازی و بهترین نمک هم نمک سنگ است.

امام صادق (ع) فرمودند:

سویق(آرد شده گندم و جو به همراه سبوس) می کَند و می کُشد غلبه صفرا را، و بلغم اضافی معده و روده را از بین می برد.(کافی ج ۶ ص ۳۰۶ ح ۱۱)

امام صادق (ع):

توصیف کرده اند دارویی را برای درمان بلغم:آدامس کوهی، کندر، آویشن، زنیان و سیاه دانه به نسبت مساوی کوبیده شوند به گونه ای که مثل گرد شوند سپس با مقداری آب مخلوط کرده  و تمامی این مواد را با عسل مخلوط کنید و به اندازه ی یک کپسول خورده شود که بسیار نافع است.

(مستدرک ج ۱۶ ص ۴۴۸ ح ۱۸-۲۰۵۱۲)

امام صادق (ع):

تربچه بخورید که سه صفت ماندگار دارد از جمله طرد کردن بوهای متعفن از بدن و پوست، ادرار را به جریان می اندازد و بلغم را قطع می کند.(کافی ج ۶ ص ۳۷۱ ح ۱ و ۲)

امام صادق (ع):

پیاز تمیز نگه می دارد فضای دهان را، بلغم را از بین برده و قدرت جنسی را نیز افزایش می دهد.